Katori Buta: Những siêu nhân heo diệt muỗi!

Thời tiết nóng nực của mùa hè là thời điểm thích hợp để lũ muỗi sinh sôi. Hãy chú ý nhé vì đó là loài côn trùng gây truyền nhiễm một số bệnh rất thường gặp vào mùa hè như tiêu hóa, cảm sốt…đấy bạn ạ. Và để ngăn cản sự hoành hành của muỗi mà chỉ dùng các loại màn gió hay quạt là không đủ nên ở Nhật Bản, có một dụng cụ thân thuộc để người ta chống muỗi chính là…nhang muỗi. Vậy thì cũng giống với Việt Nam chúng ta thôi mà, chắc hẳn các bạn đọc tới đây sẽ nói như vậy đúng không? Nhưng mà hãy cùng Ichi tìm hiểu loại dụng cụ nhỏ bé này để hiểu được tại sao nó lại trở thành một trong những biểu tượng mùa hè của người Nhật nhé!

Các bạn có thấy đồ vật trên hình trông quen thuộc không nào? Chắc hẳn với những bạn đọc yêu thích truyện tranh Nhật Bản sẽ cảm thấy sự thân quen của đồ vật trên. Rất thường xuất hiện trong các bộ manga với khung cảnh một căn phòng Nhật trong tiết trời oi nồng của mùa hè. Tiếng Nhật gọi những đồ vật ấy bằng cái tên “katori buta", có nghĩa là bình nhang trừ muỗi hình chú heo. Trong đó, "katori senkou" là để chỉ các thanh nhang.

Vào thế kỷ 19, sau một thương vụ với các nhà buôn Hoa Kỳ, một thương gia người Nhật đã mang về Nhật Bản một chủng loại hoa cúc mà trước đó ông chưng từng trông thấy tại Nhật Bản. Sau đó, ông ta phát hiện ra khi đốt những bông cúc phơi khô này có thể đuổi được lũ muỗi quấy rầy giấc ngủ của mình mỗi đêm. Kể từ đó, phương pháp dùng hương thơm để trừ muỗi được sử dụng phổ biến tại nước Nhật. Nó phổ biến đến nỗi, cụm từ “katori-senkou” còn được sử dụng trong các bài thơ Haiku (một thể thơ ngắn truyền thống của Nhật Bản) với ý nghĩa là “mùa hè”.

Một bộ nhang muỗi phải bao gồm thanh nhang và bình đựng. Ban đầu thanh nhang có hình trụ mảnh như cây hương nhưng về sau, để kéo dài thời gian sử dụng thì hầu hết các loại nhang muỗi đều có dạng vòng xoắn. Chất liệu cơ bản để tạo ra nhang trừ muỗi thường là từ thực vật (ví dụ như hoa cúc sấy khô, các hương liệu từ thiên nhiên khác…) vì ngoài tính năng trừ muỗi thì hương thơm của những vật liệu này còn có tác dụng tốt đối với sức khỏe của người sử dụng thay vì một số chất hóa học thường kèm thêm tác dụng phụ như các loại nhang muỗi được chế biến tại Trung Quốc, Việt Nam…

Riêng bình đựng nhang muỗi thường được làm bằng gốm sứ và có nhiều hình dạng (ở nước ta thì lại phổ biến với chất liệu kim loại và có thể gắn với nhang muỗi dạng vòng xoắn trông khá đơn điệu). Loại hình dáng mà chúng ta hay gặp nhất trong các bộ truyện tranh và hoạt hình là bình nhang trừ muỗi hình con heo trông rất ngộ nghĩnh. Người Nhật còn gọi các bình nhang có hình dạng này là “kayari buta” (buta ở đây có nghĩa là con heo đó, nghe thật dễ thương các bạn nhỉ?)

Và những biến thế...









haiz...:_:

Hiện nay, khi mà đời sống ngày càng được nâng cao khiến người ta thay dần thói quen sử dụng bằng các loại điều hòa, cửa chống muỗi...hiện đại hơn thì những vật dụng quen thuộc này cũng ngày một vắng bóng. Đó là lý do mà bình nhang trừ muỗi lại trở thành một hình ảnh thân thương và nhắc nhớ đến những ký ức tuổi thơ của mỗi một người dân Nhật Bản. Ký ức ấy bắt đầu khi màn đêm mùa hạ nhẹ buông mang theo những thanh âm rộn rã của đồng ruộng…và cả tiếng vo ve của lũ muỗi đáng ghét nữa chứ! Vậy là sẽ xuất hiện những bình nhang bé heo như những anh hùng diệt muỗi bằng mùi hương mang đậm hơi thở thiên nhiên trong lành của mùa hạ.

Mùa hè là phải thế này nè! >o<

Uchiwa - chiếc quạt tròn Nhật Bản

Sự nóng nực của mùa hè sẽ được xua tan bằng làn gió mát từ những chiếc quạt Uchiwa kiểu Nhật.

Được sử dụng phổ biến tại Nhật Bản nhưng các bạn biết không, uchiwa lại có bắt nguồn từ Trung Quốc đấy nhé. Phải đến thế kỷ thứ 5 sau Công Nguyên thì loại quạt này mới có mặt tại Nhật Bản.

(Uchiwa trong màu sắc rực rỡ quen thuộc)

Ban đầu, chỉ có các gia đình quý tộc hay hoàng gia mới sử dụng những chiếc quạt có dáng vẻ thanh mảnh tao nhã này. Thời kỳ này uchiwa có hình vuông. Họa tiết trang trí ngày đó thường là vẽ những mẫu đồ vật được sử dụng trong các nghi thức truyền thống. Người ta sử dụng uchiwa để biểu diễn trong tiệc trà, các vở kịch Noh hay các nghi lễ trang trọng khác.

(một mẫu trang trí uchiwa theo phong cách cổ điển)

Từ thế kỷ 17 nó mới có hình tròn như ngày nay. Cũng kể từ đó thì uchiwa được sử dụng phổ biến trong cuộc sống đời thường như nhảy múa trong lễ hội, quạt mát và cả...quạt bếp nữa chứ ^_^

(Haiz. Chiếc Uchiwa xinh xắn này được đặt trên một cái xô tắm kiểu Nhật,

cái này cũng sẽ được giới thiệu vào một dịp không xa đó nha!)

(Uchiwa được sử dụng trong một trò chơi náo nhiệt tại lễ hội.

Trò này tên là "uchiwatori", nghĩa là "tay không bắt quạt".

Vui nổ trời luôn nhưng mà giành quạt cẩn thận kẻo bị xây xước nhé >_<)

Lý do mà Uchiwa được xếp vào danh sách các biểu tượng mùa hè là bởi vì công dụng “tạo gió” biến nó trở thành một vật dụng được sử dụng nhiều nhất trong cái mùa oi bức này. Ngoài ra cũng còn vì nó gắn bó với các điệu nhảy trong lễ hội mùa hè Bon Odori (Lễ Vu Lan của người Nhật được tổ chức vào rằm tháng 7 hàng năm). Hình ảnh những cô gái mặc yukata có màu sắc sặc sỡ cầm chiếc quạt Uchiwa đã trở thành một hình ảnh thân thương gắn bó với mỗi mùa hè của người Nhật.

(Các thiếu nữ duyên dáng với yukata cùng uwachi tại lễ hội)

Điều thú vị của chiếc quạt Uchiwa là nó là một sản phẩm được làm bằng tay từ A-Z, bao gồm thân làm từ tre và đầu quạt được làm từ vải hoặc giấy có trang trí. Phần nan quạt được làm từ loại tre vót rất mảnh và có tính đàn hồi chứ không dễ gãy như một số loại quạt giấy mà chúng ta hay sử dụng.

(Các cửa hiệu bày bán Uchiwa ở Nhật)

Người ta sử dụng giấy washi (một loại giấy truyền thống có hoa văn rất đẹp) để tạo nên phần đầu quạt song phổ biến hơn cả là dùng loại vải hoa (vải cotton thường dùng để may các bộ yukata) nên hoa văn trên quạt cũng rất phong phú. Các mẫu vải hoa dùng để tạo ra quạt uchiwa thường có hoạt tiết hình chuồn chuồn, chuông gió, bông lúa, cỏ lau, hoa bìm bìm…Chúng đều là những hình ảnh thân quen của mùa hạ không chỉ của Nhật Bản mà còn đối với chúng ta nữa phải không bạn?

(Dòng họ ninja Uchiha trong serie anime nổi tiếng Naruto cũng được lấy từ loại quạt uchiwa này đó. Cái biểu tượng sau áo của anh chàng Sasuke đích thị là một cây quạt Uchiwa truyền thống rồi!)

Có 3 vùng nổi danh với kỹ thuật làm quạt uchiwa, đó là tại cố đô Kyoto, thành phố Tateyama của tỉnh Chiba và thành phố Marugame của tỉnh Kagawa (ở Marugame còn có cả bảo tàng quạt Uchiwa nữa nhé). Những chiếc quạt sản xuất từ các vùng này luôn có vẻ độc đáo hơn cả, có lẽ bởi phong cách trang trí trên chiếc quạt.

(một nghệ nhân vùng Tateyama đang tập trung làm việc)

(Còn đây là Uchiwa do mấy bé "nghệ nhân" học mẫu giáo làm nè. Kawaii neh >_<)

Ngành sản xuất quạt uchiwa từng là một trong những ngành thủ công phát triển cực thịnh tại Nhật Bản, đặc biệt là vào khoảng thể kỷ 17 – 19. Ngày nay, phần lớn xưởng sản xuất thường nhập các thân quạt bằng nhựa có xuất nguồn từ Trung Quốc. Tại Việt Nam, chúng ta cũng thường bắt gặp loại quạt uchiwa được sản xuất theo kiểu này. Và càng ngày, khi mà cuộc sống hiện đại cứ cuốn người ta đi nhanh hơn khiến Nhật Bản cũng như nhiều quốc gia khác bao gồm cả Việt Nam đều phải đối mặt với việc mai một dần những sản phẩm truyền thống mang đầy tính văn hóa của mình.

Liệu đó chỉ là một trong những xung đột nhỏ bé giữa truyền thống và hiện đại khi mà vẫn còn có rất nhiều những người trẻ yêu mến những nét đẹp truyền thống của quốc gia mình. Bởi uchiwa không chỉ có vai trò của một biểu tượng mùa hè mà đó còn là một biểu tượng kết nối giữa quá khứ và hiện tại cũng như để gắn kết các thế hệ khi họ cùng hòa mình trong điệu nhảy rộn rã của lễ hội mùa hè.

(Già, trẻ, lớn, bé...nào ta cùng nhảy với Uchiwa!)