Chigirie: Nghệ thuật tranh xé dán Nhật Bản

"Chỉ cần giấy và tình yêu, bạn đã có cả một khu vườn rực rỡ hoa thơm."

Hồi nhỏ ở trường hẳn các bạn đều được học qua bộ môn cắt dán, hay xé dán giấy màu rồi ghép thành bức tranh phải không nhỉ? Có bạn đọc nào còn nhớ những bức tranh ngộ nghĩnh hồi bé đó của mình không nhỉ?

Ichi thì nhớ lắm nhé nên tò mò tìm kiếm các mẫu tranh và phát hiện ra toàn tranh đẹp nên phải khoe các bạn ngắm cùng nè ^_^

Rồi Ichi phát hiện ra và rất ngạc nhiên rằng tại Nhật Bản, tranh xé giấy lại là một nghệ thuật truyền thống phát triển qua rất nhiều thế kỷ đó nhé! Giờ thì mời các bạn cùng Ichi tìm hiểu nào!

Người Nhật gọi những bức tranh đẹp đẽ này là Chigiri-e (ちぎり絵), trong đó chigiri nghĩa là “xé” còn e ở đây nghĩa là “tranh”. Nghệ thuật này có từ hàng thế kỷ trước, đến Nhật Bản từ quá trình thông thương với Trung Quốc. Điều đặc biệt là ở nghệ thuật tranh xé dán này, người Nhật Bản chỉ sử dụng loại giấy truyền thống Washi của mình.

Giấy Washi được tạo ra kể từ sau thế kỷ thứ 6, khi giấy lần đầu tiên xuất hiện tại Nhật Bản bởi những nhà buôn Trung Hoa. Chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn về giấy Washi trong một chùm bài viết về các loại giấy của Nhật sẽ sớm xuất hiện trên Ichi Văn Hoá. Còn về cơ bản, bạn có thể hiểu rằng washi là loại giấy mỏng nhưng rất dai, với nhiều hoạ tiết và màu sắc khiến nó được sử dụng trong rất nhiều môn nghệ thuật truyền thống của Nhật Bản như: chế tạo quạt giấy, ứng dụng trong nghệ thuật thư pháp, gấp giấy nghệ thuật…

Và cũng với đặc tính là nhiều màu sắc như thế mà washi đã giúp người Nhật Bản thể hiện tình yêu sâu sắc của họ dành cho thiên nhiên khi đó trở thành chủ đề lớn của những bức tranh được tạo ra từ nghệ thuật chigirie.

Điều thú vị nữa của loại hình nghệ thuật này chính là, không chỉ có những nghệ nhân với bàn tay khéo léo mà ngay cả những đứa trẻ hay những bà nội trợ bận rộn bếp núc vẫn có thể yêu thích và tham gia sáng tạo nên những bức tranh xinh đẹp này. Tại nhiều trường học của Nhật Bản, hay các lớp học nghệ thuật ngoài giờ làm…người ta không chỉ dạy các bộ môn đang phổ biến ở rất nhiều quốc gia như nghệ thuật thư pháp, biểu diễn âm nhạc truyền thống…mà còn cùng nhau tìm hiểu về chigirie. Hãy xem sự chăm chỉ của các “nghệ nhân” tí hon hay những phụ huynh bận rộn say mê cùng bức tranh của mình!

Những người yêu mến nghệ thuật chigirie nói rằng, chỉ cần một chút giấy washi truyền thống, và niềm say mê, bạn có thể tạo ra một khu vườn xinh đẹp ngay trên những bức tường nhà mình.

Ngày nay, người ta còn sáng tạo Chigirie bằng việc xé giấy và dán lên những đồ vật gia dụng như đồng hồ để bàn, những chiếc đĩa sứ hay ly cốc…để tăng thêm tính thẩm mỹ cho căn phòng. Và hãy tưởng tượng rằng liệu có gì thú vị hơn khi chính tay bạn đã tham gia vào việc trang trí cho căn phòng của mình thêm xinh đẹp hấp dẫn chỉ từ những vật liệu đơn giản như thế này! Nếu đã có giấy washi trong tay, hay có thể thay thế bằng một vài chất liệu giấy thủ công quen thuộc của mình, đừng quên chút tưởng tượng và sự khéo léo để cùng tạo nên những bức tranh tuyệt vời như thế này bạn nhé!

Uchiwa - chiếc quạt tròn Nhật Bản

Sự nóng nực của mùa hè sẽ được xua tan bằng làn gió mát từ những chiếc quạt Uchiwa kiểu Nhật.

Được sử dụng phổ biến tại Nhật Bản nhưng các bạn biết không, uchiwa lại có bắt nguồn từ Trung Quốc đấy nhé. Phải đến thế kỷ thứ 5 sau Công Nguyên thì loại quạt này mới có mặt tại Nhật Bản.

(Uchiwa trong màu sắc rực rỡ quen thuộc)

Ban đầu, chỉ có các gia đình quý tộc hay hoàng gia mới sử dụng những chiếc quạt có dáng vẻ thanh mảnh tao nhã này. Thời kỳ này uchiwa có hình vuông. Họa tiết trang trí ngày đó thường là vẽ những mẫu đồ vật được sử dụng trong các nghi thức truyền thống. Người ta sử dụng uchiwa để biểu diễn trong tiệc trà, các vở kịch Noh hay các nghi lễ trang trọng khác.

(một mẫu trang trí uchiwa theo phong cách cổ điển)

Từ thế kỷ 17 nó mới có hình tròn như ngày nay. Cũng kể từ đó thì uchiwa được sử dụng phổ biến trong cuộc sống đời thường như nhảy múa trong lễ hội, quạt mát và cả...quạt bếp nữa chứ ^_^

(Haiz. Chiếc Uchiwa xinh xắn này được đặt trên một cái xô tắm kiểu Nhật,

cái này cũng sẽ được giới thiệu vào một dịp không xa đó nha!)

(Uchiwa được sử dụng trong một trò chơi náo nhiệt tại lễ hội.

Trò này tên là "uchiwatori", nghĩa là "tay không bắt quạt".

Vui nổ trời luôn nhưng mà giành quạt cẩn thận kẻo bị xây xước nhé >_<)

Lý do mà Uchiwa được xếp vào danh sách các biểu tượng mùa hè là bởi vì công dụng “tạo gió” biến nó trở thành một vật dụng được sử dụng nhiều nhất trong cái mùa oi bức này. Ngoài ra cũng còn vì nó gắn bó với các điệu nhảy trong lễ hội mùa hè Bon Odori (Lễ Vu Lan của người Nhật được tổ chức vào rằm tháng 7 hàng năm). Hình ảnh những cô gái mặc yukata có màu sắc sặc sỡ cầm chiếc quạt Uchiwa đã trở thành một hình ảnh thân thương gắn bó với mỗi mùa hè của người Nhật.

(Các thiếu nữ duyên dáng với yukata cùng uwachi tại lễ hội)

Điều thú vị của chiếc quạt Uchiwa là nó là một sản phẩm được làm bằng tay từ A-Z, bao gồm thân làm từ tre và đầu quạt được làm từ vải hoặc giấy có trang trí. Phần nan quạt được làm từ loại tre vót rất mảnh và có tính đàn hồi chứ không dễ gãy như một số loại quạt giấy mà chúng ta hay sử dụng.

(Các cửa hiệu bày bán Uchiwa ở Nhật)

Người ta sử dụng giấy washi (một loại giấy truyền thống có hoa văn rất đẹp) để tạo nên phần đầu quạt song phổ biến hơn cả là dùng loại vải hoa (vải cotton thường dùng để may các bộ yukata) nên hoa văn trên quạt cũng rất phong phú. Các mẫu vải hoa dùng để tạo ra quạt uchiwa thường có hoạt tiết hình chuồn chuồn, chuông gió, bông lúa, cỏ lau, hoa bìm bìm…Chúng đều là những hình ảnh thân quen của mùa hạ không chỉ của Nhật Bản mà còn đối với chúng ta nữa phải không bạn?

(Dòng họ ninja Uchiha trong serie anime nổi tiếng Naruto cũng được lấy từ loại quạt uchiwa này đó. Cái biểu tượng sau áo của anh chàng Sasuke đích thị là một cây quạt Uchiwa truyền thống rồi!)

Có 3 vùng nổi danh với kỹ thuật làm quạt uchiwa, đó là tại cố đô Kyoto, thành phố Tateyama của tỉnh Chiba và thành phố Marugame của tỉnh Kagawa (ở Marugame còn có cả bảo tàng quạt Uchiwa nữa nhé). Những chiếc quạt sản xuất từ các vùng này luôn có vẻ độc đáo hơn cả, có lẽ bởi phong cách trang trí trên chiếc quạt.

(một nghệ nhân vùng Tateyama đang tập trung làm việc)

(Còn đây là Uchiwa do mấy bé "nghệ nhân" học mẫu giáo làm nè. Kawaii neh >_<)

Ngành sản xuất quạt uchiwa từng là một trong những ngành thủ công phát triển cực thịnh tại Nhật Bản, đặc biệt là vào khoảng thể kỷ 17 – 19. Ngày nay, phần lớn xưởng sản xuất thường nhập các thân quạt bằng nhựa có xuất nguồn từ Trung Quốc. Tại Việt Nam, chúng ta cũng thường bắt gặp loại quạt uchiwa được sản xuất theo kiểu này. Và càng ngày, khi mà cuộc sống hiện đại cứ cuốn người ta đi nhanh hơn khiến Nhật Bản cũng như nhiều quốc gia khác bao gồm cả Việt Nam đều phải đối mặt với việc mai một dần những sản phẩm truyền thống mang đầy tính văn hóa của mình.

Liệu đó chỉ là một trong những xung đột nhỏ bé giữa truyền thống và hiện đại khi mà vẫn còn có rất nhiều những người trẻ yêu mến những nét đẹp truyền thống của quốc gia mình. Bởi uchiwa không chỉ có vai trò của một biểu tượng mùa hè mà đó còn là một biểu tượng kết nối giữa quá khứ và hiện tại cũng như để gắn kết các thế hệ khi họ cùng hòa mình trong điệu nhảy rộn rã của lễ hội mùa hè.

(Già, trẻ, lớn, bé...nào ta cùng nhảy với Uchiwa!)